Şanlıurfa’nın Unutulan Nüfus Haritası: Yüzyıllar Önce Kentte Kaç Ermeni ve Yahudi Yaşıyordu?
Bugün farklı kültürlerin ve inançların izlerini aynı sokaklarda taşıyan Şanlıurfa’nın geçmişi, dikkat çeken bir nüfus tablosunu ortaya çıkarıyor. Osmanlı dönemine ait kayıtlar, Urfa’da binlerce Ermeni’nin ve yüzlerce Yahudi’nin yaşadığını gösteriyor.
Tarihî belgelerde yer alan nüfus verileri, Urfa’nın geçmişte yalnızca bölgenin önemli bir ticaret ve inanç merkezi olmadığını, aynı zamanda farklı toplulukların bir arada yaşadığı çok kültürlü bir şehir olduğunu ortaya koyuyor.
- yüzyılın başlarında yaklaşık 30 bin kişinin yaşadığı Urfa’da Ermenilerin nüfus içindeki payının yaklaşık yüzde 21 olduğu belirtiliyor. Bu dönemde kentte yaklaşık 6 bin 300 Ermeni ve 300 civarında Yahudinin yaşadığı tahmin ediliyor.
Yüzyılın sonlarına doğru ise Ermeni nüfusunun daha da arttığı görülüyor. 1894 tarihli kayıtlarda Urfa kazasında 8 bin 355 Gregoryen Ermeni, 155 Katolik Ermeni ve 337 Yahudi bulunuyor.
1908 yılına ait kayıtlarda ise Urfa Sancağı’ndaki Ermeni nüfusunun farklı mezheplerle birlikte yaklaşık 12 bin 800’e, Yahudi nüfusunun ise 484’e ulaştığı görülüyor.
Sokaklarda izleri kaldı
Bugün kentte ayakta kalan bazı tarihî yapılar, ibadet mekânları ve eski mahalle dokuları, Şanlıurfa’nın bu çok kültürlü geçmişinin izlerini taşımaya devam ediyor.
Ancak tarihî nüfus rakamları değerlendirilirken önemli bir ayrıntıya dikkat çekiliyor: Osmanlı dönemindeki Urfa kazası ve sancağının sınırları, bugünkü Şanlıurfa ili sınırlarıyla aynı değildi.
Bu nedenle rakamlar, günümüz Şanlıurfa nüfusuyla doğrudan karşılaştırılmamalı; dönemin idarî sınırları ve kayıt sistemi dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
